Doğanın Bize Verdiği Işık: BİYOLÜMİNESANS
Bu içerik Geleceği Keşfedenler’den Esma Nur Erciyas tarafından hazırlanmıştır.
Kimyada bazı tepkimeler sonucu ısı ve ışık yayılır. Her şeyin atomlar arasında olduğunu düşünürsek atomlar da tepkimeye girdiğinde bazı canlıların ışık yayması mümkün olabilir. Kimyadaki bu ışık yayma olayına “kemilüminesans”; eğer bu olay bir canlı tarafından gerçekleşiyorsa buna da “biyolüminesans” denir.
Örneğin Vaadhoo Adas’ında tek hücreli protistalar ve “kopepod” olarak bilinen deniz kabukluları, karaya vurarak ışık yayar. Bu canlıların ikisi de baskı altındayken ışık yaymaya başlar. Normalde bu canlıların biyolüminesans özelliği avcıları korkutarak kaçırabilmekte ve yüzme davranışlarını anlamalarına engel olabilmektedir. Bu ışık iki kimyasal tarafından yapılmaktadır: Lusiferin ve lusiferaz.
Biyolüminesans denizdeki omurgalı ve omurgasız canlılarda, bazı mantarlarda, kara omurgasızlarında ve bakterilerde görülebilir. Bu canlılardan özellikle deniz diplerinde yaşayanların %90’ı biyolüminesans özelliğine sahiptir ve yaydıkları ışık genellikle yeşil ve mavi dalga boylarındadır. Deniz canlıları dışında pek görülmese de, karada yaşayan ve biyolüminesans yapan en bilindik canlı ise ateş böceğidir.
Biyolüminesans yapan canlılar lusiferin (pigment) ve lusiferaz (enzim) kimyasallarını üretir. Bu kimyasallardan lusiferin oksijenle tepkimeye girerek ışık üretirken lusiferaz da bu tepkimeyi hızlandırıcı bir görev üstlenir. Bu tepkime hücre içinde olduğu gibi dışında da gerçekleşebilir. Bakterilerde ise biyolüminesans “lux operon” denen bir operon tarafından kontrol edilir. Bu tepkime sonucu açığa çıkan ışığın %20’den azı termal radyasyona sebep olur.
Işık üretimi, bir türün korunması ve hayatta kalmasıyla ilişkili bulunmaktadır. Bu, düşmanı şaşırtmak ve kaçmak için parlak bir bulut yayan bazı kalamarlarda ve avlarını yakalamak için ışıklı yemler sallayan veya düşmanlarını gizlemek için hafif organlar gösteren, yırtıcıları korkutan birçok derin deniz canlısında oldukça açık bir şekilde görülmektedir. Okyanus derinliklerinin karanlığında, biyolüminesans yolu aydınlatır. Biyolüminesansın hayatta kalma değeri, flaşlarını tür tanıma ve çiftleşme sinyalleri olarak kullanan birçok organizma için tartışılmazdır.
KAYNAKÇA: https://tr.linkedin.com/
