Bu içerik Geleceği Keşfedenler’den Damla Duru Öztürk tarafından hazırlanmıştır.

Hangi Tür Erteleyicisiniz?

Günümüz toplumunda en sık karşılaşılan problemlerden birisi erteleme hastalığıdır. Erteleme hastalığı, bir diğer adıyla “Procrastination”, kişinin bir işi geciktirmenin olumsuz sonuçları olabileceğini bilmesine rağmen, o işi bilinçli şekilde geciktirmesidir. Aslında bu biyolojik olarak oldukça olağan bir davranıştır. İnsanlar diğer canlılar gibi ertelemeye programlıdır. Çünkü canlılar kısa vadede elde edecekleri ödülleri, uzun vadeli olanlara tercih ederler. Bu erteleme davranışı sosyal hayatta, başarılı olma durumlarında ya da insan ilişkilerinde olumsuzluklar meydana getirebilir. Bu davranış ilk bakışta ‘tembel’ ya da ‘üşengeç’ olarak gözükebilir. Erteleme ve tembelliğin farkı, erteleme davranışında yapılması gerekenin bilincinde olarak başka bir şey yapmayı tercih etmek iken; tembellik ilgisizlik, isteksizlik ve hareketsizliktir.

Erteleme hastalığının genel nedenleri şunlar olabilir; mükemmeliyetçilik, kaygı, motivasyon eksikliği ve bilgi eksikliği.

Erteleyiciler temelde iki gruba ayrılır; pasif erteleyiciler ve aktif erteleyiciler. Ancak daha fazla erteleyici grupları da mevcuttur.

Pasif Erteleyiciler

Pasif erteleyiciler, işe bir türlü başlayamazlar. Bu nedenle oldukça kaygılı ve streslidir. Ertelemenin olumsuz sonuçlarını içinde bulunulan koşullara bağlar. Kendilerini eleştirmek yerine, koşullardan şikayetçi olurlar. Aynı zamanda işin olumlu tarafına odaklanıp ‘daha kötüsü de olabilirdi’ şeklinde düşünür. Karar veremezler ve zaman yönetimleri kötüdür.

Aktif Erteleyiciler

Bu erteleyiciler bilerek baskı altına girerler. İşleri geciktirmeye bilerek karar verirler. Baskı altında çalışmaktan hoşlanırlar ve baskıya rağmen iyi sonuçlar elde edebilirler.

Pasif ve aktif arasındaki temel fark, ikisinin de işi aynı sürede geciktirmelerine rağmen, aktif olanların buna karar vermesi işi daha iyi bir motivasyon ve verim ile yapmasıdır.

Erteleme davranışları çok çeşitlidir ve bu iki grup davranışları incelemek için yeterli değildir. Bu nedenle 6 erteleme davranışı daha mevcuttur.

Mükemmeliyetçi Erteleyiciler

Mükemmeliyetçi erteleyiciler, işleri mümkün olan en iyi ve kusursuz şekilde yapmak isterler ve plan yapmaktan işe başlayamazlar. Ayrıca mükemmele ulaşamayacaklarından korktukları durumda ertelerler. Bu kişiler, bu düşünce kalıplarını fark etmeli ve kusursuza ulaşmaya değil, sadece başlamaya odaklanmalıdır.

Hayalci Erteleyiciler

Hayalci erteleyiciler, zorlayıcı koşullarda kendilerini ortamdan soyutlar. İşin bir şekilde kendiliğinden olacağına inanırlar. Düşünce yapıları gerçeklikten uzaktır ve hayal aleminde yaşar. Detaylara önem vermez, bu da zor işleri başarıyla tamamlamalarına engel olur.

Endişeli Erteleyiciler

İşlerini, kaygıları nedeniyle erteler ve yapamayacaklarını düşünürler. Sürekli bahaneler üretir, karar almakta zorlanırlar. Bir işi tamamlamak için başkalarının desteğine ihtiyaç duyarlar. Çünkü kendi yeteneklerine güvenmezler.

Asi / Meydan Okuyan Erteleyiciler

Bu kişiler, başkaları tarafından belirlenen (öğretmen, ebeveyn, halk…) zorunlu görevlere karşı çıkar. Otorite sahiplerine isyan ederek ertelerler.

Krizci Erteleyiciler

İşi son dakikaya kadar görmezden gelir ve ertelerler. Zaman daralınca da paniğe kapılıp bu panikten motivasyon alırlar. Yani, işe başlamak için stres ve baskıya ihtiyaç duyarlar.

Ölçüsüz Erteleyiciler

Bu kişiler zayıf özgüveni örtmek için işleri abartarak kendilerinden beklenenin çok fazlasını yaparlar. Başkalarının isteklerine hayır diyemez ve çok işi aynı anda yapmaya çalışırlar. Bu sebeple de kendileri için önemli olan işlere odaklanamaz ve ertelemek zorunda kalırlar.

Kişiler, bunlardan birine değil, birkaç tanesine de sahip olabilir. Bu durum çok normaldir. İnsanları kategorilere ayırmak için bilimsel olan hiçbir yöntem yoktur. Önemli olan belirli bir durumda hangi kategoriye yakın olduğunuzu bulup ona uygun önlemler almaktır.

Erteleme alışkanlığından kurtulmak için yapabilecekleriniz:

• Hedeflerinizi daha net belirleyin. Örneğin işi yapacağınız tam saati ya da işin ne kadarını yapacağınız gibi durumları netleştirin.
• İşleri daha küçük parçalara bölün.
• Güne en zor işle başlayın.
• Üzerinde fazla düşünerek işleri gözünüzde büyütmeyin, mükemmel zamanı beklemeyin.
• İşi neden yapmak istemediğinizi bulun ve sorunun kaynağını çözün.
• Kendinizi ödüllendirin ve küçük başarılarınızı kutlayın.
• Aşamalı düşünün ve bir sonraki adımınızı belirleyin.
• Yapılacak işleri sıralayın ve günlük olarak yapılacaklar listesi yapın.

Kaynakça:

Evrim Ağacı